каторда йиллик харажатларнинг узгарувчанлигини, шунингдек келажакда экологик омилларнинг минималлик мезонларини хисобга олиш лозим: К Й гэк " 2^ Й -КЭ () — “гэк”йсхж " ЙЭг (2) бунда, Исхэк — сув хужалиги объектининг экологик омиллари билан Йиллик харажатлари; Кэ, Иэ — гидроэнергетик объект буйича капитал сарф ва Йиллик харажатлар. ГАЭС объектлари буйича капитал сарф, йиллик харажатларнинг катталиги ва экологик омиллари тутридан-тугри уларнинг — асосий параметрлари (напор, сув сарфи, кувват ва бошкалар) билан боглик, яъни сув сарфи кийматининг ортиши ГАЭС хавзалари хажмининг ортишига олиб келади, бу эса катта майдонларнинг сув босиши билан боелик булиб, капитал сарфнинг ортишига ва худуд экологик холатининг ёмонлашувига олиб келади. Бирок, напорнинг ортиши баланд тутонлар куришга ва ГАЭС ишончлилигини таъминлаш учун паст напорли схемаларга нисбатан кушимча иктисодий харажатларга олиб келади. ГАЭСнинг асосий параметрларини аниклашнинг асосий вазифаси капитал сарфларни 1=1...п объектлар Уртасида таксимлаш ва тегишли ечим варианти /}=!..т ни танлашдан, шунингдек — техноген — хавфсизлик мезонларини хам хисобга олишдан иборат булади. Маълумки, бундай хисоблар учун мезон? Згэкгу=ЙИгэк ( РАКгэк /РЭ У ;; — птт (3) бунда, УУ — гидроэнергетик объектларни ишга туширишда етказиладиган умумий зарар (масалан, сув йукотилишини ортиши); ^ — куриб чикилаётган вариантлар туплами учун самарадорлик меъёри. Юкоридаги — мезонларга — асосланиб, — республикада — ГАЭСларни гидроузеллар ва сув омборлар негизидаги гидроэнергектик комплекслар (ГЭК) шаклида яратиш максадга мувофиклиги аникланди. Шундан келиб чикиб, Туямуйин гидроузелида, Арнасой, Талимаржон ва Ходжикент сув омборларида ГАЭСга эга ГЭКларни яратиш вазифаси куриб чикилди (1-расм). Натижада: - 3 та ГАЭС ва 5 та кичик ва Урта кувватли ГЭСларга эга Туямуйин ГЭКни яратиш, электр энергиясини ишлаб чикаришни 350 ГВт‘соат/йилга оширади (1Та-расм); - 1 та ГАЭС ва 1 та ГЭСга эга Талимаржон ГЭКни яратиш, тахминан 50,0 ГВт`соат/йил электр энергияси ишлаб чикариш имконини беради (16- расм); - 4 та ГАЭСларга эга Арнасой ГЭКни яратиш, камида 350 ГВт`соат/Йил электр энергиясини ишлаб чикариш имконини беради (1в-расм); - 200 МВт кувватли Ходжикент ГАЭС курилиши, 450 ГВт'соат/йилдан ортик электр энергиясини ишлаб чикариш имконини беради (1г-расм). 3 Мухаммадиев М.М., Уришев Б.У. Гидроаккумуляцион электр станциялар. — Тошкент: «Фан ва технология» нашрёти, 2018. 212 бет. 12